PlanetaDzieci

Kto z nas nie powiedział tego choć raz? Klucze zaginęły pod kanapą, dokumenty przepadły tuż przed wyjazdem, dziecko płacze bo nie może znaleźć ulubionej zabawki. I wtedy, jakby odruchowo, z ust wyrywają się słowa: „No, święty Antoni, pomóż mi to znaleźć!”. Nawet ci, którzy na co dzień nie identyfikują się szczególnie z wiarą, często sięgają po to wezwanie. Skąd się wzięła ta tradycja? Kim właściwie był ów tajemniczy święty i dlaczego po ośmiu wiekach wciąż go przywołujemy – w bloku, w samochodzie, na podwórku?

Warto to wiedzieć. Szczególnie jeśli macie w domu dzieci, które pewnego dnia zapytają: „Mamo, tato, a kto to jest ten święty Antoni?”

Ferdynand z Lizbony, który stał się Antonim z Padwy

Święty znany jako Antoni z Padwy nie miał na imię Antoni i nie urodził się w Padwie. To zdanie może zaskoczyć – ale właśnie w tej niespodziance kryje się fascynująca historia.

Naprawdę nazywał się Fernando Martins de Bulhões i przyszedł na świat około 1191 roku w Lizbonie. Dorastał w zamożnej rodzinie, uczył się w szkole katedralnej, a jako nastolatek wstąpił do zakonu kanoników regularnych świętego Augustyna. Był błyskotliwy i pracowity – szczególnie pasjonowało go Pismo Święte, które studiował z zapałem rzadko spotykanym nawet wśród zakonników.

W 1220 roku wystawiono w Coimbrze relikwie pierwszych męczenników franciszkańskich, którzy rok wcześniej wyruszyli z misją do Maroka, gdzie ponieśli śmierć. Na młodym Lizbończyku wywarło to tak silne wrażenie, że postanowił wstąpić w ich ślady – przyłączył się do braci mniejszych i przyjął imię zakonne Antoni.

Chciał zostać misjonarzem i pojechać do Afryki. Los jednak zdecydował inaczej. Zachorował w czasie podróży, a sztorm na Morzu Śródziemnym sprawił, że zamiast do Maroka – trafił do Włoch. Tam, przez zrządzenie okoliczności, odkryto jego niezwykły talent kaznodziejski. I tak Ferdynand z Lizbony stał się Antonim – nie tam, gdzie planował, lecz tam, gdzie go zaprowadziło życie.

Kaznodzieja, który mówił do ryb

Wokół świętego Antoniego narosło przez wieki wiele legend. Jedna z najbardziej znanych opowiada o tym, jak pewnego dnia – zmęczony ignorancją tłumu, który nie chciał słuchać – zszedł nad rzekę i zaczął wygłaszać kazanie do ryb. Rybki miały wypłynąć na powierzchnię i słuchać w skupieniu, podczas gdy ludzie na brzegu wzruszeni tym widokiem w końcu sami podbiegli, by go posłuchać.

Legenda? Prawdopodobnie. Ale coś w niej jest – bo Antoni naprawdę był kaznodzieją wyjątkowym. W Padwie w 1231 roku wygłaszał kazania wielkopostne codziennie, a brały w nich udział rzesze wiernych sięgające podobno trzydziestu tysięcy osób. To był człowiek, który potrafił zatrzymać tłum. Nie krzykiem, nie epatowaniem emocjami – lecz głębią i prostotą przekazu.

Znał Biblię tak doskonale, że mówiono o nim: „Gdyby wszystkie święte Pisma uległy zniszczeniu, Antoni mógłby podyktować je sekretarzowi, aby w ten sposób zostały odtworzone”. To nie była przesada na wyrost – to świadectwo epoki.

Trzydzieści sześć lat i cały świat

Niezwykłe jest to, ile zdążył zrobić w tak krótkim czasie. Zm arł 13 czerwca 1231 roku, mając zaledwie 36 lat. W tym czasie zdążył być mnichem augustiańskim, franciszkaninem, misjonarzem, wykładowcą teologii w Bolonii, Montpellier i Tuluzie, kaznodzieją papieskim, prowincjałem zakonu i – według tradycji – cudotwórcą.

Jego proces kanonizacyjny jest najkrótszym w historii Kościoła katolickiego – papież Grzegorz IX wyniósł go na ołtarze 30 maja 1232 roku, zaledwie 352 dni po śmierci. W czasie kanonizacji odczytano opisy kilkudziesięciu cudów. Przylgnął do niego przydomek „Cudotwórca”.

Jak żyć w trzydziestu sześciu latach tyle, co inni w siedemdziesięciu? Antoni był pod tym względem kimś w rodzaju zawodnika, który biegnie z maksymalną prędkością od samego startu. Bez oszczędzania sił, bez oglądania się za siebie.

Skąd wzięła się tradycja szukania przez niego zguby?

To jest właśnie to pytanie, które zadaje każde dziecko. I odpowiedź na nie jest naprawdę ciekawa.

Święty Antoni jest patronem osób i rzeczy zaginionych, Lizbony, Padwy, franciszkanów, dzieci, górników, małżeństw, narzeczonych, położnic, ubogich i podróżnych. Lista patronatów jest zaskakująco długa – ale to właśnie zgubione rzeczy uczyniły go świętym powszechnie rozpoznawalnym, nawet przez osoby niezwiązane mocno z praktykami religijnymi.

Tradycja ta wywodzi się z pewnej konkretnej historii. Według przekazu, pewien nowicjusz ukradł z klasztoru psałterz należący do Antoniego – była to cenna i droga w tamtych czasach księga z zapisanymi modlitwami i pieśniami. Antoni modlił się o jej odnalezienie, a złodziej miał doznać wizji, która nakłoniła go do oddania księgi. Historia ta z czasem rozrosła się w przekonanie, że Antoni jest skutecznym pośrednikiem w sprawie zaginionych przedmiotów – i to przekonanie przetrwało osiem stuleci w niemal niezmienionej formie.

Jak rozmawiać z dzieckiem o świętym Antonim?

Rodzice często stają przed ciekawym wyzwaniem: dziecko widziało, jak babcia lub mama szepnęła coś pod nosem, szukając kluczy, i teraz pyta, co to znaczy. Jak to wyjaśnić – w sposób uczciwy, spokojny i dostosowany do wieku?

Przede wszystkim warto potraktować tę rozmowę jako okazję. Opowieść o Antonim – bez względu na wyznanie rodziny – jest historią człowieka, który całe życie poświęcił innym. Który stawał w obronie biednych, walczył ze źródłami niesprawiedliwości i służył tym, których inni ignorowali. To nie jest bajka, lecz życie prawdziwej osoby historycznej.

• Dla małych dzieci wystarczy prosta opowieść: był sobie dobry człowiek, który pomagał innym i który – według tradycji – pomagał też w znajdowaniu rzeczy.
• Dla starszych dzieci można pójść głębiej: czym jest patronat, skąd biorą się tradycje religijne, dlaczego ludzie szukają oparcia w postaciach z przeszłości.
• Dla nastoletnich – ciekawy może być sam fenomen kulturowy: dlaczego postać sprzed ośmiuset lat jest nadal tak żywa w codziennym języku milionów Europejczyków?

Tradycja, która trwa, bo jest ludzka

Jest coś głęboko ludzkiego w tym odruchu – szukaniu pomocy, kiedy coś tracimy. Nie tylko przedmioty. Tracimy orientację, spokój, pewność siebie. Poszukiwanie – dosłowne i metaforyczne – jest jednym z najbardziej fundamentalnych doświadczeń człowieka.

Dlatego właśnie Antoni przetrwał. Nie dlatego, że jest „specjalistą od kluczy”, lecz dlatego, że jego postać wyraża coś, co każdy rozumie: że warto prosić o pomoc, że można się zwrócić ku czemuś większemu niż własna bezradność, że nikt nie jest sam ze swoim zgubionym psałterzem – czy cokolwiek dziś przez to rozumiemy.

Papież Leon XIII nazwał go „świętym całego świata” – i ta nazwa mówi więcej niż jakikolwiek tytuł teologiczny.

Jeśli chcesz bliżej poznać tradycję modlitewną związaną z tą postacią, warto sięgnąć po klasyczną modlitwę do św. Antoniego – jej tekst jest krótki, ale wiele mówi o tym, czego ludzie przez wieki szukali w tej wyjątkowej postaci. Nawet jeśli sami nie modlicie się regularnie, warto ją znać – chociażby po to, żeby wiedzieć, co babcia szepcze przy kluczach.

Święty Antoni w Polsce – bliżej niż myślimy

W Polsce kult świętego Antoniego jest wyjątkowo żywy. 250 świątyń, a trzy razy tyle parafii obchodzi dzień jego święta jako odpustowy. Nie ma chyba kościoła w Polsce bez jego ołtarza, czy choćby figury. Jego sanktuaria znajdziemy w Radecznicy, Przeworsku, Łodzi-Łagiewnikach czy Warszawie.

13 czerwca to dzień liturgiczny tego świętego – i w wielu polskich domach jest to też okazja do opowieści. O zgubionej księdze. O chłopcu z Lizbony, który chciał być misjonarzem, a skończył jako jeden z najbardziej znanych ludzi w historii chrześcijaństwa. O tym, że czasem życie prowadzi nas inną drogą niż zaplanowaliśmy – i że może właśnie ta droga jest lepsza.

Następnym razem, gdy dziecko zapyta o świętego Antoniego przy okazji szukanego skarpetka albo zaginionego pilota – może warto poświęcić pięć minut i opowiedzieć mu o Ferdynandzie z Lizbony, który stał się Antonim z Padwy. O człowieku, który żył krótko, ale intensywnie. I który – wbrew własnym planom – trafił dokładnie tam, gdzie miał być.